Mô hình Tối ưu hóa Lựa chọn Tiêu dùng
Giá gốc: $10.0. Giá trần thấp làm đường xoay ra ngoài.
Bị chặn do khan hiếm, xếp hàng hoặc hạn ngạch cung ứng.
Phân tích Phân phối Định lượng (Rationing)
Phương trình ngân sách: 10X + 10Y = 200 ⇒ Y = 20 - X.
Đường ngân sách bị bẻ gãy (Kinked line): Bị chặn đứng tại X = 6. Toàn bộ đoạn ngân sách bên phải (X từ 6 đến 20) chứa điểm tối ưu tự do A(10, 10) bị loại bỏ hoàn toàn khỏi tập khả thi.
Bắt buộc chuyển về điểm góc B(6, 14): Dùng hết 60 USD mua X, 140 USD còn lại mua Y ⇒ YB = 14. Mức thỏa dụng: UB = 6 · 14 = 84.
Phúc lợi giảm sút tuyệt đối: ΔU = 84 - 100 = -16 < 0. Vì tiếp điểm A là duy nhất trên đường ngân sách gốc, mọi rổ hàng khác trên ngân sách (gồm điểm B) đều thuộc đường bàng quan thấp hơn (U1 < U0).
Mất cân bằng tại biên (Ức chế tiêu dùng): Tại B, MRSXYB = 14 / 6 ≈ 2.33 > PX/PY = 1.00. Người tiêu dùng khao khát đổi tới 2.33 đơn vị Y để lấy 1 đơn vị X, nhưng luật định mức cấm đoán, gây tổn thất thỏa dụng không thể khắc phục.
| Tiêu chí | Tự do (A) | Định lượng (B) | Nhận xét |
|---|---|---|---|
| Rổ hàng (X, Y) | (10.0, 10.0) | (6.0, 14.0) | Bị ép giảm X, tăng Y |
| Mức thỏa dụng U | 100 | 84 | ΔU = -16 (Giảm) |
| Độ dốc MRSXY | 1.00 | 2.33 | MRS > Px/Py (Bị kẹt) |
Giá rẻ làm đường ngân sách xoay dốc ra ngoài, nhưng giá trần gây dư cầu (khan hiếm nguồn cung). Người tiêu dùng bị khống chế tại lượng thực mua Xthực.
• Chi tiêu X: 5 · 6 = 30 USD ⇒ Còn 170 USD mua Y: YB = 17 ⇒ B(6, 17).
• Hữu dụng: UB = 6 · 17 = 102 > UA (100).
Hiệu ứng giá rẻ tiết kiệm tiền mua thêm nhiều Y bù đắp được sự sụt giảm của X.
• Chi tiêu X: 5 · 4 = 20 USD ⇒ Còn 180 USD mua Y: YB = 18 ⇒ B(4, 18).
• Hữu dụng: UB = 4 · 18 = 72 < UA (100).
Khan hiếm cắt giảm quá sâu lượng hàng hóa thiết yếu X, kéo tụt phúc lợi tổng thể.
Là tình huống mà người tiêu dùng tối đa hóa thỏa mãn tại một điểm không thỏa mãn điều kiện tiếp xúc tiếp tuyến (đường bàng quan cắt đường ngân sách chứ không tiếp xúc mượt mà), nghĩa là:
Góc trên Trục Tọa Độ (Hình 3.15 - Kem vs Sữa chua): Điểm lựa chọn cắm chặt tại giao điểm giữa ngân sách và trục hoành (X = 20, Y = 0). Người này cực kỳ thích Kem, sẵn sàng đổi rất nhiều Sữa chua để lấy thêm Kem (MRS cao), nhưng không thể đổi được nữa vì lượng Sữa chua đã bằng 0 (không thể tiêu dùng âm).
Góc bẻ gãy Ngân sách (Hình 3.17 - Quỹ ủy thác / Tem phiếu): Khi nhà nước hoặc cha mẹ cấp voucher chỉ dùng cho Giáo dục hoặc Thực phẩm, đường ngân sách bị một đường nằm ngang chặn lại tạo thành một "đỉnh góc gãy" (Kink). Điểm tối ưu rơi ngay vào đúng cái chóp nhọn góc này!
Nếu thay quỹ học bổng hoặc tem phiếu bị ràng buộc bằng một khoản tiền mặt tương đương không hạn chế, đường ngân sách sẽ duỗi thẳng toàn bộ. Người tiêu dùng sẽ tự do chuyển từ giải pháp góc B (bị ép học đại học 4 năm hoặc tích lũy thừa thực phẩm) sang giải pháp bên trong C tiếp xúc với đường bàng quan cao hơn (UC > UB).